Đẻ Đất Đẻ Nước
TÓM TẮT DIỄN BIẾN – SỰ KIỆN
-
Thuở đầu chưa có trời, chưa có đất, tất cả còn hỗn mang, tối tăm, nước và khí quyện làm một.
-
Từ trong hỗn mang xuất hiện các lực lượng nguyên sơ. Trời và Đất dần được tách ra. Không gian mở rộng.
-
Đất còn mềm, bùn lầy. Nước ngập khắp nơi. Chưa có núi sông, chưa có cây cỏ.
-
Các đấng thần linh khởi sự dựng lập thế gian:
- Dựng cột chống trời.
- Phân định cao – thấp.
- Tạo núi đồi, vực thẳm.
- Vạch đường cho sông suối chảy.
-
Núi được nâng lên. Đất được đắp dày. Sông được đào lối. Biển được khoanh vùng.
-
Cây cối sinh sôi:
- Cây si, cây đa, cây cổ thụ mọc trước.
- Rừng già hình thành.
- Dây leo, cỏ dại phủ kín mặt đất.
-
Muông thú xuất hiện:
- Thú rừng, chim trời, cá nước lần lượt sinh ra.
- Mỗi loài được phân nơi cư trú.
-
Con người chưa có. Thần linh tiếp tục tạo lập.
-
Nảy sinh bọc trứng thiêng. Từ bọc trứng nở ra nhiều người.
-
Người đầu tiên xuất hiện còn hoang sơ, chưa biết nói, chưa biết làm ăn.
-
Con người sống rải rác, chưa có nhà cửa, chưa biết lửa.
-
Thần linh dạy con người:
- Biết lấy lửa.
- Biết dựng nhà.
- Biết che thân bằng vỏ cây, lá rừng.
-
Con người sinh sôi đông đúc.
-
Xuất hiện các dòng họ lớn. Các mường (vùng đất) được hình thành.
-
Đất đai được chia:
- Mường trên.
- Mường dưới.
- Mường trong.
- Mường ngoài.
-
Các tù trưởng đầu tiên ra đời, đứng đầu từng mường.
-
Xảy ra tranh chấp đất đai giữa các mường.
-
Các cuộc di cư lớn diễn ra:
- Người theo sông mà đi.
- Người vượt núi tìm đất mới.
-
Lập nên các bản làng:
- Dựng nhà sàn.
- Lập bến nước.
- Chia ruộng nương.
-
Con người học cách:
- Phát rừng làm rẫy.
- Trồng lúa.
- Săn bắn, đánh cá.
-
Hình thành lễ nghi:
- Cúng trời đất.
- Cúng tổ tiên.
- Cúng mường.
-
Các dòng họ lớn xác lập quan hệ hôn phối.
-
Những cuộc hôn nhân đầu tiên giữa các mường được tổ chức long trọng.
-
Sinh ra các thế hệ nối tiếp. Dòng giống lan rộng.
-
Hình thành luật tục:
- Quy định về đất đai.
- Quy định về hôn nhân.
- Quy định về thứ bậc trong mường.
-
Xảy ra thiên tai:
- Lũ lớn.
- Hạn hán.
- Đất sạt núi lở.
-
Con người cùng nhau đắp đập, khai mương, chống lũ.
-
Một số mường suy tàn, dân bỏ đi nơi khác.
-
Một số mường lớn mạnh, trở thành trung tâm.
-
Hình thành hệ thống quan lang (tầng lớp cai quản).
-
Các nghi lễ mo được xác lập để:
- Kể lại nguồn gốc đất nước.
- Dẫn hồn người chết về tổ tiên.
-
Trật tự vũ trụ được hoàn tất:
- Trời ở trên.
- Đất ở dưới.
- Người ở giữa.
- Thần linh cai quản ba tầng.
-
Con người nhận biết mình có nguồn gốc chung từ thuở Đẻ Đất Đẻ Nước.
-
Các thế hệ sau tiếp tục kể lại câu chuyện dựng đất, dựng nước trong nghi lễ.
-
Câu chuyện khép lại khi:
- Mường đã yên.
- Dòng họ đã ổn định.
- Đất nước có nguồn cội rõ ràng.
- Con người biết mình thuộc về trật tự trời – đất – người.